Europa zet koers: wat betekent dat voor Noord-Nederland?
Vandaag presenteerde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, de State of the European Union. In deze jaarlijkse toespraak blikt de Europese Commissie terug op de resultaten die het afgelopen jaar behaald zijn en kijkt de Voorzitter vooruit: welke uitdagingen komen op Europa af en welke keuzes maakt de EU om daar antwoord op te geven?
Voor Noord-Nederland is dat meer dan een verhaal uit Brussel. Europese keuzes werken door in onze regio. In investeringen, in de industrie, in innovatie en in de verduurzaming van onze economie. Daarom kijken we namens SNN met bijzondere aandacht naar twee thema’s: de toekomst van de Europese industrie en het nieuwe Meerjarig Financieel Kader, de Europese langetermijnbegroting.
Europa staat aan het begin van een nieuwe fase. Dat is de centrale boodschap van de State of the Union 2026 van Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. In een wereld die volgens de Europese Commissie steeds onzekerder wordt, wil de Europese Unie minder afhankelijk zijn van anderen en sterker inzetten op haar eigen economische, technologische, sociale en veiligheidsbelangen.
De boodschap is tegelijk ambitieus en urgent. Europa beschikt volgens de Commissie over grote economische en politieke mogelijkheden, maar wordt geconfronteerd met oorlog op het Europese continent, klimaatverandering, snelle ontwikkelingen op het gebied van AI, geopolitieke ontwikkelingen, en druk op democratische instellingen. De voorgestelde maatregelen van vandaag moeten de EU beter in staat stellen om in die veranderende wereld zelfstandig te handelen.
Met deze ‘Europese Troonrede’ presenteerde de Europese Commissie vandaag geen agenda die uitsluitend uit nieuwe wetgeving bestaat. Een belangrijk deel van de boodschap van de voorzitter was dat bestaande afspraken moeten worden uitgevoerd, regels moeten worden gehandhaafd en Europese plannen daadwerkelijk resultaat moeten opleveren. De verschillende beleidsgebieden worden bovendien steeds nadrukkelijker met elkaar verbonden. Een sterkere economie moet Europa meer handelingsvrijheid geven. Meer veiligheid moet de economie beschermen. Klimaatadaptatie moet de samenleving en infrastructuur weerbaarder maken. Technologie moet de Europese productiviteit versterken, maar tegelijkertijd ook veilig worden toegepast.
Daarmee schetst de State of the Union 2026 een beeld van een Europese Unie die haar economische kracht, technologische ontwikkeling, sociale cohesie en veiligheid meer als één geheel wil benaderen.
De belangrijkste punten uit de State of the European Union
Een sterker Europees economisch fundament
Een van de belangrijkste prioriteiten blijft het versterken van de Europese economie. De Commissie wil de interne markt verder verdiepen en bestaande belemmeringen voor bedrijven verminderen. Daarbij wordt voortgebouwd op de aanbevelingen uit de rapporten van Mario Draghi en Enrico Letta. Vereenvoudiging van wetgeving is hier ook onderdeel van, daarom stelt de voorzitter een pact tegen gold-plating voor, namen tegen het toevoegen van extra nationale regels boven op EU-wetgeving.
Wat betreft de Europese begroting voor de komende jaren moet snel overeenstemming worden bereikt, aldus de voorzitter. De Commissie beschouwt dat als een cruciale voorwaarde om vanaf 2028 nieuwe programma's te kunnen financieren. Ook nieuwe eigen inkomstenbronnen voor de Europese begroting maken deel uit van die discussie.
Schone industrie, strategische grondstoffen, minder afhankelijkheid en energie
De Europese Commissie wil daarnaast de kwetsbaarheid van Europese toeleveringsketens verkleinen. Voor grondstoffen die belangrijk zijn voor onder meer elektrische auto's, chips, batterijen, schone technologie en defensie moet Europa minder afhankelijk worden van externe leveranciers. Daarom wordt een European Corporation of Critical Raw Materials voorgesteld. Deze organisatie moet helpen om strategische grondstoffen te verkrijgen en voorraden aan te leggen.
Betreft energie wil de Commissie inzetten op Europese betaalbare en schone energie, technologie neutraal, en ze noemde voorbeelden zoals Europese inzet op hernieuwbare energiebronnen, kernenergie of bijvoorbeeld biomethaan. Ook elektrificatie kreeg aandacht, het aandeel van elektriciteit moet tegen 2040 verdubbelen aldus de voorzitter. Als gevolg hiervan kan de invoer van fossiele brandstoffen verlaagd worden. Investeringen moeten sneller loskomen, verbeteren van netaansluitingen, opslag en versnellen van vergunningverlening door middel van een voorstel in het komende jaar.
AI: kansen benutten, risico's beperken
Kunstmatige intelligentie vormt ook een grote pijler. Europa wil samenwerken met bedrijven en internationale partners om de risico's van krachtige AI-systemen beter te beoordelen en vroegtijdig te signaleren. Tegelijkertijd wil de Commissie de toepassing van AI versnellen in sectoren waarin Europa over veel expertise beschikt. De voorzitter noemde onder meer gezondheidszorg, transport, landbouw en voedselproductie, geavanceerde industrie en defensie en ruimtevaart als bepalende toepassingsgebieden. De Europese aanpak zal daarmee twee doelen weten te combineren: stimuleren van technologische ontwikkeling en tegelijkertijd het beheersen van de maatschappelijke en veiligheidsrisico’s van snel veranderende AI.
Klimaatbeleid: aanpassing én weerbaarheid
Klimaatverandering blijft eveneens hoog op de Europese agenda. De zomer van 2026 in Europa stond in het teken van droogte, hittegolven, bosbranden en overstromingen, daarom zal de Europese Commissie naast klimaatmitigatie nadrukkelijker inzetten op klimaatadaptatie. Een nieuw kader voor klimaatweerbaarheid moet tegen oktober in kaart brengen welke 100 Europese gebieden het meest kwetsbaar zijn. Daarnaast zijn onder meer een Europese klimaatverzekeringsalliantie, een Europees hittegolvenplan en een Europese waterstrategie aangekondigd. Ook landbouw krijgt aandacht. De Commissie wil de risico's voor boeren beter beheersbaar maken en de verzekeringskloof verkleinen.
Een sociale agenda: werk, wonen en zorg
Naast economie en veiligheid benadrukt de Commissie de sociale dimensie van de Europese samenwerking. De aangekondigde Quality Jobs Act moet vaardigheden van de werkende Europeanen en de kwaliteit van ons werk versterken. Daarnaast staat een European Care Deal op de agenda om beter om te gaan met de gevolgen van demografische veranderingen. Net zoals in Nederland blijft ook wonen een belangrijk thema. De voorzitter benoemde betaalbare huisvesting expliciet als onderdeel van haar sociale agenda. Universiteiten zullen meer gaan samen werken met het voorgestelde European University Alliances 2.0
Europa neemt meer verantwoordelijkheid voor haar veiligheid
Een van belangrijke speerpunten van de State of the Union 2026 betreft veiligheid en defensie. De Commissie wil een nieuwe Europese Veiligheidsstrategie Strategie en een European Security Council opzetten.
Nieuwe internationale partnerschappen
Europa wil tegelijkertijd haar positie in de wereld versterken. Voorzitter stelde dat de EU niet kan terugvallen op alleen het bestaande internationale samenwerkingen om haar belangen te beschermen. Canada is voorgesteld om een geassocieerd lid te worden.